Đầu tư giá trị, đầu tư tăng trưởng và đầu cơ: Phương pháp nào phù hợp với bạn?

Khi mới tham gia chứng khoán, chúng ta thường nghe ba khái niệm: đầu tư giá trị, đầu tư tăng trưởng và đầu cơ. Mỗi phương pháp đều có người thành công, cũng có không ít người thua lỗ. Vậy phương pháp nào phù hợp với một nhà đầu tư cá nhân, nhất là khi chúng ta còn phải làm công việc chính và không thể ngồi trước bảng điện mỗi ngày?

Tôi cho rằng điều nên làm trước tiên không phải chọn cổ phiếu, mà là chọn phương pháp phù hợp với mục tiêu, thời gian, kiến thức và mức thua lỗ mà mình có thể chấp nhận.

Ba phương pháp thực sự khác nhau ở đâu?

Đầu tư giá trị đặt trọng tâm vào sự chênh lệch giữa giá thị trường và giá trị hợp lý của doanh nghiệp. Nhà đầu tư quan tâm lợi nhuận, dòng tiền, tài sản, quản trị và biên an toàn.

Đầu tư tăng trưởng đi tìm doanh nghiệp có khả năng phát triển nhanh, tăng doanh thu, lợi nhuận và quy mô thị trường trong nhiều năm. Giá trị của cơ hội nằm phần lớn ở kết quả mà doanh nghiệp chưa đạt tới.

Đầu cơ tập trung hơn vào biến động giá và hành vi của những người đang giao dịch. Nhà đầu cơ có thể nắm giữ trong thời gian ngắn hoặc trung hạn và thường đặt nặng thời điểm mua bán, thanh khoản, xu hướng.

Ba cách tiếp cận có thể có điểm giao nhau. Nhà đầu tư giá trị vẫn cần quan tâm triển vọng tăng trưởng; nhà đầu tư tăng trưởng không thể bỏ qua giá mua; người đầu cơ có kỷ luật vẫn có thể giới hạn danh mục ở những doanh nghiệp cơ bản tốt.

1. Người muốn tích lũy tài sản dài hạn nên cân nhắc điều gì?

Nếu mục tiêu là tích lũy tiền cho tuổi nghỉ hưu, cho con học hoặc tạo nguồn thu nhập bổ sung trong nhiều năm, khả năng bảo vệ vốn và duy trì chiến lược quan trọng hơn việc kiếm lãi lớn trong một vài phiên.

Đầu tư giá trị có thể phù hợp nếu chúng ta dành thời gian đọc báo cáo tài chính, học định giá và chấp nhận nắm giữ doanh nghiệp qua những giai đoạn thị trường không thuận lợi.

Nhưng đầu tư giá trị không đồng nghĩa giữ cổ phiếu bằng mọi giá. Khi luận điểm ban đầu sai hoặc doanh nghiệp thay đổi xấu đi, việc đánh giá lại là cần thiết.

2. Ai phù hợp với đầu tư tăng trưởng?

Người có khả năng phân tích ngành nghề, nhận diện sản phẩm mới, đánh giá thị trường và dự báo dòng tiền tương lai có thể quan tâm tới chiến lược tăng trưởng.

Phương pháp này hấp dẫn ở khả năng đồng hành với một doanh nghiệp ngày càng lớn mạnh. Nhưng cũng rất nhạy cảm với mức giá mua. Một công ty tăng lợi nhuận gấp đôi chưa chắc mang lại lợi nhuận cho cổ đông nếu P/E giảm một nửa trong cùng giai đoạn.

Vì vậy, người đầu tư tăng trưởng cần vừa lạc quan về tương lai, vừa thận trọng trong việc biến triển vọng thành định giá.

3. Ai thực sự nên đầu cơ?

Đầu cơ cần nhiều hơn sự hứng thú theo dõi bảng giá. Người giao dịch phải có thời gian, kỷ luật, bộ quy tắc kiểm soát vốn, khả năng phản ứng với biến động và phương pháp kiểm chứng hiệu quả qua nhiều giao dịch.

Những người phải tập trung toàn bộ thời gian cho công việc chính, không theo dõi thường xuyên hoặc chịu áp lực tâm lý mạnh khi tài khoản giảm có thể không phù hợp với giao dịch ngắn hạn.

Đặc biệt, đầu cơ cổ phiếu thị giá thấp, thanh khoản mỏng hoặc dùng đòn bẩy cao đòi hỏi khả năng chịu rủi ro vượt xa điều nhiều nhà đầu tư mới hình dung.

4. Một tình huống, ba cách ra quyết định

Giả sử một doanh nghiệp có lợi nhuận tương đối ổn định, đang phát triển sản phẩm mới và cổ phiếu vừa giảm 25% sau khi thị trường chung điều chỉnh.

Nhà đầu tư giá trị sẽ hỏi: giá trị hợp lý hiện tại của doanh nghiệp là bao nhiêu? Việc giảm giá có làm xuất hiện biên an toàn không? Dòng tiền và nợ vay có khiến kịch bản xấu đáng lo ngại?

Nhà đầu tư tăng trưởng sẽ hỏi: sản phẩm mới có thể tạo thêm doanh thu và lợi nhuận bao nhiêu trong ba đến năm năm? Công ty còn năng lực cạnh tranh? Giá đã phản ánh bao nhiêu kỳ vọng?

Nhà đầu cơ sẽ hỏi: xu hướng giá hiện tại là gì? Thanh khoản có hồi phục? Điểm mua, điều kiện cắt lỗ và tỷ lệ lời/lỗ kỳ vọng có phù hợp?

Ba người có thể đi tới ba quyết định khác nhau. Điều đó không nhất thiết có nghĩa ai đúng ai sai; họ đang trả lời những câu hỏi khác nhau trên cùng một thị trường.

5. Năm sai lầm khi pha trộn các phương pháp

Mua vì đầu cơ, giữ vì tự nhận mình là nhà đầu tư. Đây là tình huống rất phổ biến: mua theo sóng nhưng sau khi cổ phiếu giảm lại tuyên bố sẽ nắm giữ nhiều năm. Phương pháp thay đổi không dựa trên dữ liệu doanh nghiệp mà dựa trên cảm giác ngại bán lỗ.

Gọi cổ phiếu giá thấp là cổ phiếu giá trị. Thị giá 5.000 đồng không tự chứng minh doanh nghiệp rẻ; phải xét số lượng cổ phiếu, lợi nhuận, nợ, dòng tiền và khả năng hồi phục.

Mua tăng trưởng mà bỏ qua định giá. Dự báo lợi nhuận đẹp nhưng P/E đã quá cao khiến tỷ suất sinh lời tương lai dễ thất vọng.

Đầu tư dài hạn nhưng dùng tiền vay ngắn hạn. Vị thế có thể bị bán giải chấp đúng lúc giá giảm, khiến nhà đầu tư không còn khả năng chờ giá trị phản ánh vào thị trường.

Đánh giá phương pháp qua vài giao dịch thắng. Một giai đoạn thị trường thuận lợi có thể che lấp rủi ro của chiến lược. Cần đánh giá kết quả sau phí và trên cả giai đoạn bất lợi.

6. Có thể kết hợp cả ba phương pháp không?

Có thể, nhưng nên tách rõ mục tiêu của từng phần danh mục. Chẳng hạn, phần lõi dành cho những doanh nghiệp được nghiên cứu sâu; phần vệ tinh dành cho cơ hội tăng trưởng; còn phần giao dịch ngắn hạn, nếu có, cần được giới hạn bằng mức vốn và quy tắc riêng.

Không có tỷ lệ cố định phù hợp với tất cả mọi người. Việc phân bổ phải dựa trên tuổi, khả năng chịu lỗ, nguồn thu nhập, khoản dự phòng, thời hạn sử dụng tiền và kinh nghiệm đầu tư.

Đừng để phần giao dịch rủi ro cao có thể phá hỏng mục tiêu tài chính dài hạn của cả danh mục.

7. Bộ câu hỏi tự kiểm tra trước khi chọn phương pháp

Trước khi mua cổ phiếu, chúng ta có thể tự trả lời:

1. Tôi muốn tạo thu nhập ngắn hạn hay tích lũy tài sản trong nhiều năm?
2. Tôi có thể dành bao nhiêu thời gian mỗi tuần để đọc báo cáo và theo dõi thị trường?
3. Tôi hiểu doanh nghiệp, ngành nghề và định giá đến mức nào?
4. Nếu danh mục giảm 20% trong một giai đoạn, tôi có buộc phải bán để trả khoản chi tiêu nào không?
5. Tôi sẽ biết mình sai bằng thông tin hoặc điều kiện cụ thể nào?
6. Tôi có đang mua theo một kế hoạch hay chỉ vì sợ bỏ lỡ cơ hội?

Những câu trả lời ấy quan trọng hơn việc lựa chọn một nhãn gọi nghe có vẻ chuyên nghiệp.

Kết luận: Phương pháp tốt nhất là phương pháp có thể duy trì

Không có một chiến lược thắng trong mọi thị trường. Đầu tư giá trị có thể trải qua thời gian dài bị thị trường bỏ quên. Đầu tư tăng trưởng dễ bị tổn thương khi kỳ vọng và định giá thay đổi. Đầu cơ yêu cầu kỷ luật cao và có nguy cơ thua lỗ lớn khi thị trường mất thanh khoản.

Vì thế, với nhà đầu tư cá nhân, câu hỏi đáng giá nhất không phải "phương pháp nào giúp kiếm tiền nhanh nhất?" mà là:

Phương pháp nào giúp chúng ta hiểu mình đang làm gì, kiểm soát được rủi ro và có thể kiên trì thực hiện qua nhiều chu kỳ thị trường?

Đọc sâu hơn theo từng phương pháp

• Nhà đầu tư thông minh
• Bảy bước xây dựng phương pháp đầu tư chứng khoán
• Quản lý danh mục đầu tư
• Đầu cơ chứng khoán

Bài viết cung cấp kiến thức, không phải khuyến nghị mua bán cổ phiếu hay phân bổ tài sản cho trường hợp cụ thể.

Bài phân tích theo từng phương pháp

• Đầu tư giá trị bền vững
• Đầu tư tăng trưởng
• Có nên đầu cơ cổ phiếu giá thấp?
• Vì sao thị trường giảm dù kinh tế tăng trưởng?